Jaargang 4, nummer 7 SEPTEMBER 1994
COMPUTERS SPREKEN OOK NEDERLANDS
De tijd dat je als Nederlander of Belg heel wat Engels moest kennen om met een computer te kunnen omgaan is voorbij. Tekstverwerkers,
rekenbladen en andere pakkettenvoor computertoepassingen zijn meestal van Amerikaanse
afkomst. maar worden steeds meer in steeds beter Nederlands vertaald en aan Nederlandstalige eisen aangepast. Voor Wordperfect, Excel, DOS of
Windows is geen Engels woordenboek nodig. Daarnaast groeit het aantal Nederlandse
koop van het papieren spoorboekje fIink teruggelopen.
De Reisplanner vindt altijd de handigste
verbinding met de gunstigste overstapmogelijkheden.
zodat .e niet meer op een kaart
hoeft te Eken aan wede lijn ivíeppel of ~runssum
eigenlijk hgt. Het programma is zeer gezaghebbend.
Wie o 'advies' van de Reisplanner een B stukje omrij t om sneller op zijn of haar bestemmin
te zijn, hoeft maar zijn 'printje' aan de
con ucteur te laten zien om zonder probleem
hulpprogramma's bij van oorspron buitenlandse
f
a 'geknipt' te worden.
software. Een eenvoudige vertaal ulp De ontwikkelaars van dit rogramma,
geeft van 35.000 Nederlandse woorden de gebroeders Tulp (Neder f andser kan
82.000 En else vertalingen - ewoon C f dg het nietl) maken inmiddels in heel Euvanuit
Wor Perfect oproepbaar oor het ropa furore met hun software. Naar
Nederlandse woord en "control, shift, verluidt zijn zij aan het werken aan een
W te tikken. Deze versie van "Word- versie die het hele openbaar vervoer
Switch 1 .Z" (een Nederlandse naam was beslaat. Wellicht gebaseerd op de postkemeli'k
te veel gevraagd) is te krijgen code -je tikt je eigen postcode in en die
voor fk9.50 of 1150 frank bij De Mui- van het adres waar je heen wilt en de
derkring in Wees computer zegt welke bushalte je moet
~ors~ronkeli'k~ederlandse pro ram nemen en hoe je verder het best op je
ma's zijn er ooL in grote getale. d i s de bestemmin komt.
taal daarvan nog niet altijd even Nederlands. Naast het spoorboe f je groeit vooral het aanbod
"Druk een toets en wacht" ebiedt bijvoorbeeld de
Reisplanner van de Ne 2 ' erlandse S oorwegen
degene die met dit elektronische spoor%oekje een
trein heeft uitgezocht. Het te letterlijk vertaalde Engels wijst erop, dat de Nederlandse makers van
computerprogramma's soms erg weinig afstand nemen van de Amerikaanse programmatuur. Het
programma zelf is echter uniek. Sinds het op de
in de financiële software. Elsevier en concurrenten
verkopen een populaire Belastingdiskette voor
de aarli kse aangiftevoorde inkomstenbelastin
door &elgische bedrijven hebben zowel fie
Generale Bank als Cevora (een opleidingscentrum)
software ontwikkeld om te helpen gebruik te
maken van de meer dan 250 steunmaatregelen
die geboden worden door de Belgische regering en
markt verscheen enkele jaren geleden, is de ver- (vervolg op blz. 6)
AOW (vervolg)
Naar aanleiding van de mededelingen over AOW in het
maartnummer 1994 ontvingen wij het volgende scMjven
van de Sociale Verzekeringsbank, Kantoor Buitenland.
"Geachte redactie,
C..)
U stelt (..J dat voor ieder jaar dat iemand na zijn 15e
verjaardag in Nederland heeft gewoond, hij of zij recht
heeft op 2% van het AOW-pensioen. Dit is niet altijd het
geval.
Het verdrag [inzake Sociale Zekerheid tussen Nederland
en de Verenigde Staten] bevat namelijk de bepaling,
dat iemand in aanmerking komt voor een AOWpensioen
wanneer hij of zij verzekerd is geweest krachtens
deze wet. Voor ieder jaar dat iemand niet verzekerd
is geweest, past de SVB een korting toe van 2%.
De Algemene Ouderdoms Wet (AOW) is in werking
getreden op l januari 1957. Nederlanders dievoor deze
datum naar de Verenigde Staten zijn geëmigreerd,
kunnen dus nimmer verzekerd zijn geweest en hebben
daarom geen recht op een AOW-pensioen.
Voorts bevat het Verdrag een bepaling dat tijdvakken gelegen na het bereiken van de 15e verjaardag en vóór 1 januari 1957, als verzekeringstijdvak mogen worden
aangemerkt als de verzekerde gedurende deze periode geheel of gedeeltelijk in Nederland heeft gewoond of in Nederland in loondienst heeft gewerkt.
Deze bepaling geldt alleen:
- voor personen die na 31 december 1956 verzekerd zijn geweest krachtens de AOW; én
- deze personen na het bereiken van de 59-jarige leeftijd gedurende zes jaar op het grondgebied van Nederland en/of de Verenigde Staten hebben gewoond.
- én de Nederlandse of de Amerikaanse nationaliteit bezitten, of als stateloze of vluchteling erkend zijn: $n
- in Nederland of de Verenigde Staten wonen.
Voor de berekening van het AOW-pensioen tellen geen tijdvakken vóór 1 januari 1957 mee, die samenvallen met perioden die meetellen voor de berekening van een Amerikaans ouderdomspensioen of een ouderdomspensioen van een derde land positief beïnvloeden.
Voorts bericht ik u, dat een aanvraag om AOW-pensioen ook aan Kantoor Buitenland kan worden toegezonden".
I COLOFON: I I u i p , Eleonore A. Speckens
Re ache. Benrio Groeneveld. Hanny Veenendaal
Medewerkers: Coen Blaauw. Siard Dwarshuis, Hilda Pilla-
Dekker, Andrée RosenJacohson, Luk Ver-
I degem. Bianca Zekveld, Paul van l
Zummeren
Adres: 54 West 39th Street. Suite 1102
New York, NY 10018
Tel: (2 121 764-2284
Fax: (212) 764-2284
Advertentietarieven op aanvraag.
De Nieuwe Amsterdammer is eedmki OD lainelooo~a~ier.
Voor uerdere inlichtingen en de informatiebrochure:
I. Kantoor Buitenland uan de Sociale Verzekeringsbank,
Postbus 71 05, 1007 JC Amsterdam Nederland.
Tel: O1 131 (20)5400-400, fax: O1 131 (20)5400-896.
2. Social Securüy Administ~ation (SSA), Ome of International
Operations, PO. Box 17049, Baltimore, MD
21235. Tek (410) 965-9362, fa: (410) 965-9370.
VERVOLGINGSSLACHTOFFERS
Van het Nederlands Consulaat in Los Angeles ontvingen
wij het volgende bericht:
"ONDERWERP: Wet Uitkeringen Vervolgingsslachtoffers
1940-1945.
Voor de goede orde deel ik u mede dat de Wet Uitkeringen Vervolgingsslachtoffers 1940-1945 0 per 15 juli 1994 gesloten is voor de na-oorlogse generatie. Dat houdt in dat na 15 juli 1994 ontvangen aanvragen van kinderen van vervolgingsslachtoffers, die in Europa geboren zijn na 5 mei 1945 en in voormalig Nederlands Indië na 15 augustus 1945, zullen worden afgewezen.
Uiteraard zullen degenen die reeds een uitkering cq vergoeding hebben deze behouden.
Aanvragen die alhier zijn ontvangen vóór 15 juli 1994 zullen nog in behandeling worden genomen. (...)".
Nadere inlichtingen: Consulate Genera1 of the Netherlands,
11 76 Wilshire Blud., #l 150, Los Angeles, CA
90025. Tek (310) 268-1598.
PETER ROSE: CULINAIR HISTORICA
De voornaam 'Peter' is ongewoon voor een vrouw. Maar Peter Rose heeft een eenvoudige verklaring: ''Ik had eigenlijk Nellie Rose moeten heten, mijn volledige naam is Petronella zegt zij, "maar mijn moeder had een hekel aan Nellie. Daardoor werd het Peter. Problemen heeft zii nooit met haar naam gehad behalve dan, dat "het even geduurd heeft voordat de ziekteverzekering van mijn man geloofde, dat ik inderdaad een vrouw ben".
Het is geen toeval, dat Peter Rose in Amerika terecht kwam. Van haar klas op het Christelijk Lyceum in Zeist is maar één persoon in Nederland gebleven, de rest is over de hele wereld verspreid. Verschillende vriendinnen waren haar al voorgegaan en met Amerikanen en Canadezen getrouwd,'&n'éen van hen sponsorde Peter toen zij in 1964 besloot. naar New York te gaan. Oorspronkelijk was Peter Rose naar New York getrokken om het reclame- en public relationsvak te leren. Maar na een jaar stapte zij uit die wereld en kouwde. Zij volgde haar man, een piloot, naar verschillende standplaatsen, North Carolina, Chicago en uiteindelijk terug naar New York, waar zij gingen wonen in een dorpje vlakbij de Hudson Rivier. ''Toen mijn dochter geboren werd, wilde ik werk, dat ik van huis uit kon doen. Ik had altijd belangstelling gehad voor koken, voedingsleer en voedselgeschiedenis en hen daar toen over gaan schrijven".
Peter Rose heeft nu een wekelijkse syndicated kookkolom in een elftal kranten rond de stad New York, waaronder 'The Reporter Dispatch' in Westchester county. Maar ze is vooral bekend ais graver in het Amerikaanse "eetverleden" en vooral de geschiedenis van de keuken van de Nederlandse kolonisten in het Nieuw-Nederland van de 17e eeuw. Ze geeft hierover lezingen door het hele land, op universiteiten maar ook bij "historica1 societies". Dat de Nederlandse keuken invloed heeft gehad in de Nieuwe Wereld is iedereen wel eens opgevallen bij het eten van "cole slaw", "pancakes" en "cookies". Peter Rose dook in de archieven en begon te zoeken, hoewel de "deskundigen" zeiden, dat er niets meer over voedsel te vinden was. De doorbraak kwam toen zij een artikel kreeg van een professor aan de Universiteit van Utrecht, waarin een boek "De Verstandige Kock vermeld werd. "Dat was eigenlijk onderdeel van een groter werk met de titel 'Vermakelijck Landtleven", een handboek voor huishoudensïn de 17e eeuw in Nederland met van alles over tuinen. boomgaarden, het houden van bijen en dergelijke. Het was het soort boek dat bijzonder nuttig was voor mensen die een nieuw leven begonnen in nieuw land. "Dat was een geweldige ontdekking voor mij, want ik wist dat zich in het archief van Historic Hudson Vdey een exemplaar van het 'Vermakelijck Landtleven" bevond. dat waarschi'nlijk was meeverhuisd naar de VS. De dag nadat ik dat artikel kreeg, ben ik heel vroeg naar het archief gegaan en heb daar inderdaad het 'Vermakelijck Eandtleven" gevonden met het kookboek achterin".
"De Verstandige Kock" is eigenlijk een uitstekend kookboek, zegt Rose. "Het schrikt de mensen van teeenwoordiemisschien af. omdat we eewend ziin dat all& opges(:hrcvcn. Maar maten en gewichten zijn niet zo hrlan@ijk. Als je veel kookt krijg je vanzelf wel gevoel hoeveel een vleiieie of ccn miitsic van iets is. golang je de verhoudingvan de hoeveelheden ingrediënten in de gaten houdt, kun je heel goed koken met een oud receptenboek.
Rose is erg enthousiast over de 17e eeuwse keuken, "de gerechten zijn verrukkelijk en zelfs redelijk verfijnd. Nederlanders kookten al veel met ~ ~ ~ ~ - - - ~ ~ ~- ~ ~ - - ~ qrocnic, zc 'mm sla en (ledcri heel interessante dingen met kruiden. Uijvoorbeelcl: nootmuskaat werd niet geraspt. m;xir dc hele noot werd met:gckookt. Na atloop wcrd de noot uit de pan gekaald, afgedroogd en bewaard zodat hij opnieuw gebruikt kon worden".
De koloniale keiiken is in de loop van de tijd veramerikaanst. maar dit: overgang is ccn fascincrerid mdenvern on zii+izclf. Zegt Rose: "Ik heb tot nu toe 26 oude. ~~;indgesctircvcii'kookboeken gvvondcn met rereptcn van nazaten van Nederlandse kolonisten. waan de recepten van generatie tot generatie zijn wergebracht. Als je ze naast elkaar legt, kun je goed de veranderingen zien en zien hoe de mensen zich ianpasten. De Van Renselaar familie bakte bijvoorbeeld oliebollen met cranberries".
Peter Rose heeft haar speurwerk opgetekend in twee boeken: "The Sensible Cook" (Syracuse University Press, 1989) en "Foods of the Hudson Vdey" (Overlook Press, 1993). Daarnaast brengt ze haar kennis regelmatig in de praktijk als adviseur voor 17e eeuwse banketten. Haar werk is onder meer deze maand te proeven in Albany, tijdens een feest om fondsen te werven voor het "New Netherland Project".
Albert II populair
Bijna 80 procent van de Vlamingen ziet in Koning Albert ii een zeer goede opvolger van zijn broer Boudewijn. Koning Albert ii scoort qua persoonlijkheid, vertrouwen, stijl, natuurlijk gezag en wijsheid iets lager dan zijn broer. maar hoger dan zijn broer op de extraverte kenmerken van zijn persoonlijkheid.
Meer dan de helft van de ondervraagde Vlamingen vindt dat de koning zijn persoonlijke standpunt in de openbaarheid mag brengen. en 40 procent vindt dat de macht van de koning moet worden vergroot. (De Standaard)
Juli '94 heetste maand
Ile gemiddelde temperatuur van dc
maand juli is volgens het KNMI 2 1.5
cradcii Celsius wweest.. Dit is een
raad hoger d& het oude record
iO.6) uit hetjaar 1783. In augustus
werd ook al een aantal provinciale
hitterecords gcbrokcn toc'n Iict kwik
op 4 augustus tot 36,6 gradcii steeg.
Ukkel meldde echter dat het Ilelgisctie
Iiittercwrd uit 1!)5!3 van 38
Eraden tc Luik nict was ~csrieuveld. -
(De Volkskrant)
Hashtoerisme
De gemeenten Hengelo en Enschede proberen het zg. &ugstoerisme - Duitsers die net over de grens in Nederland (soft) drugs komen kopen
- terug te dringen. Met het sluiten van koffieshop Happy Days te Hengelo probeerde de burgemeester 'een uitsterfòeleid voor de huidige koffieshops'
in de praktijk te brengen. Echter. de eigenaar van de koffieshop spande een kort geding aan tegen de gemeente en won: de rechter beuaalde dat het discriminerend is omkiet aan buitenlanders hasj tc vcrkopen. üc kolTieshop is iiimiddels weer open. (Algemeen Dagblad)
Asieltoerisme
Tijdens de zomemaanden zijn er per bus georganiseerde reizen op gäng gekomen vanuit de vroegere Oostbloklanden naar Nederland waarbij de opvangcentra voor asielzoekers als "herberg" dienen. Bij aankomst melden deze Oost-Europese toeristen zich als asielzoekers en komen dan automatisch in aanmerking
voor een tijdelijk gratis "honk" in de asielhotels, terwijl hun asielaanvraag in behandeling wordt genomen.
Tevens ontvangt men dertig gulden zakgeld per week. Na zo enkele weken in Nederland te hebben vertoefd keren de toeristen weer terug ri;i;ir hlin eigen land. maar laten de Ncderlaridsc asiel-;mbtenarij in chaos achter. Men heeft nu bepaald dat de asielaanvragen van dit soort asieltoeristen voortaan
binnen een dag zullen worden afgehandeld. (DNA)
Unilever biedt op Kodak
Unilever is één van de bieders op de
divisie huishoudelijke produkten
van het Amerikaanse concern Eastman
Kodak. De overnameprijs wordt
geschat op 1.7 a 2 miljard dollar. De
mogelijke aankoop dreef de koers op
met f 4,10 tot f 200,lO. Dit ondanks
een winstdaling in het afgelopen
kwartaal als gevolg van de
lancering in Europa van Omo Power
en de daarop volgende wasmiddelenoorlog
met Proctor & Gamble.
(De Volkskrant)
ING neemt BBL over
internationale Nederlanden Groep
NV die al enige tijd heeft getracht de
Banque Bruxelles Lambert SA over
te nemen is de grootste aandeelhouder
geworden van de BBL. ING
heeft 17,75 procent van het stemrecht
verkregen. De overeenkomst
loopt af in februari 1998. De aandelenvan
ING daalden naar $46. In
Brussel stegen de BBL aandelen
naar $ 129. (Int'l Herald Tribune)
Ter overname: België
Belgische bedrijven liggen weer goed
in de overnamemarkt. Tijdens het
eerste halijaar werden 19 bedrijven
volledig overgenomen door buitenlandse
ondernemingen voor een
totale waarde van 15.5 miljard
frank. In Europa doet Groot-Brittannië
de meeste aankopen over de
grenzen. Nederland volgt als tweede
met nieuwe deeinemingen in 123
buitenlandse bedrijven tijdens het
eerste halijaar van 1994.
(Financieel Ekonomische Tijd)
Miljoenen voor Rwanda
Begin augustus hebben Nederlandse
en Belgische hulporganisaties een
tv-actie gevoerd ten bate van Rwanda.
De voorlopige totale opbrengst
bedraagt 54 miljoen gulden. Ruim
1,6 miljoen mensen hebben gekeken
naar de Belgisch-Nederlandse
uitzending die op alle 6 nederlandstalige
netten werd uiteezonden
( ~ e d e r l ~ d , België zowel alg de commerciële
omroepen RTL 4 en 5). De
tv-actie was de Slotmanifestatie van
de 'Nationale Actie Rwanda'. die
enkele weken geduurd heeft. Het
geld zal worden verdeeld over tien
samenwerkende hulporganisaties,
waaronder Artsen zonder Grenzen.
(De Stem)
Leger weer kort eknipt
Na twintig jaar lang F! aar getolereerd
te hebben heeft de Nederlandse legerleiding
besloten het dragen van
lang haar en oorbellen niet te verbi<:
dcn, maar sterk tc oninioedigen.
Nieuwe rekruten zal nii gevraagd
worden "eruit te zicn als ~rofcssionele
soldaten." (DNA)
Belgisch leger
Het Belgische leger bestaat sinds
kort uitsluitend uit heroepsmilitairen.
Maar het aantrekken van soldaten
is moeilijk omdat de wedde
laag is. De legerleiding heeft daarom
besloten een speciaal examen in te
stellen. Wie daarvoor slaagt krijgt
een $150 per maand meer. Maar
omdat men eigenlijk alle soldaten
een weddeverhoging wil geven, is
besloten om niet alleen de vragen,
maar ook de antwoorden vantevoren
bekend te maken. (De Standaard)
Verkiezingen op Aruba
De algemene verkiezingen op Aruba
hebben geen duidelijke winnaar
opgeleverd. Bij de verkiezingen eind
juli kreeg de Algemene Volkspartij,
de belangrijkste oppositiepartij, 10
van de 21 zetels in het parlement.
De partij van aftredend premier Nelson
Oduber kreeg negen zetels en de
ADN twee. Er was veel belangstelling
voor de verkiezingen, 85% van de
46.000 kiesgerechtigden stemde.
(DNA)
Carpool-weg weg
De eerste experimentele carpoolrijstrook
in Europa, een stuk weg
van twintig kilometer tussen Muiden
en Amsterdam, zal worden afgeschaft.
Een rechter in Amsterdam
DE NIEUWE AMSTERDAMMER SEPTEMBER 1994
hecft. vastgesteld dat de Ncderlandsc
wct de (\vcgen)ht:lasUiigbetalers
nergens verbiedt - op basis van het
aantal personen in de auto - een
deel van de openbare weg te gebruiken.
De aanleg van de speciale rijstrook
heeft $33 miljoen gekost en
de carpoolstrook was pas in gebruik
sinds oktober. De rechterliike uitspraak
was het #:<:volgvan c&i proefproces.
uitgelokt door voornialig
niinistcr van Verkeer en Waterstaat
'Qerk Westerterp. (DNA)
Meer vliearoutes
Sabena zal-de bestaande banden
met Delta Air Lines verder aanhalen.
Onder de huidige overeenkomst
bieden beide maatschappijen een
gezamenlijke dienst op de routes
Brussel-New York en Brussel-Atlanta.
Dat zal nu uitgebreid worden tot
de routes Brussel-Chicago en Brussel-
Boston. Sabena gaat vanaf november
vijf keer per week naar Chicago
en zes keer per week op Boston
vliegen. Het kabinepersoneel zal
geleverd worden door beide maatschappijen.
(Financieel Ekonornische Tijd)
Het hoogste woord
De Katholieke kerk en de Nederlandse
draagbare trlcfoonindi~strie probcrcn
zaken te doen. Drie tclccommunicatiediensten
concurrerenvoor
dc opricliting van een cellulair netwerk
in Nedcrlarid. Maar mm hecft
geen tijd om torens te bouwen. En
daar kan de Katholieke kerk goed
van pas komen. Zij is de eigenaar
van honderden torensoitsen. velen
een hoogtepunt in hetA~ederlandse
land scha^. Eenwoordvoerdervan de
kerk zei dat de ondernemers de voorkeur
gaven aan de katholieke kerk
omdat ze hier slechts met 9 bisschoppen
hoeven te onderhandelen
en niet met elke kerk afionderlijk
zoals bij de Protestante mannenbroeders.
Het telefoonnetwerk
heeft landelijk 600 locaties nodig
waarvan er ongeveer 100 uit kerktorens
zuüen bestaan.
(DNA)
Wereldruiterspelen
ï'iideiis de ~vcrcldriiitt:rsnelcrin Dcn
~ ä a g begin augustus heeft Nederland
5 medailles behaald. In het
onderdeel 'Kür OD muziek' Idressuurl
sleepte Anky v& runsv ven goud
de wacht. Als oloee werd Nederland de zii met 'Wiis mii de weg". In tohkr
tweede. Van d: individuele vier- taal 'bersch(:n&i c; ruirn 'honderd
spnn-mcnners wcrd 1Jshr;ind Char- titels van haar hand. I laar succt:s
don derde. als oloer behaaldc Neder- lcvcrdr haar in 1987 een nominatic -~--- ~ ~ - - ~ ~. A - ~ - ~
land brons. België werd bij dit onderdeel
een trotse zilveren winnaar.
Bij het onderdeel Dressuur-Grote
Prijs eindigde Sven Rothenburger als
derde. Nederland werd vierde in het
algemeen klassement, voorafgegaan
door Duitsland. Frankrijk en de VS.
België eindigde op de tiende plaats.
(De Standaard)
Van 't Sant overleden
voor de publieksprijs van het Nederlandse
Boek op. (Trouw)
Treincreche
Op het station Maastricht is een
crèche geopend waar ouders hun
jonge kinderen (tussen anderhalf en
zeven jaar) tijdelijk kunnen onderbrengen
ais zij in de stad willen
gaan winkelen. Ouders die er niet
helemaal Berust op zijn, dat hun
Mien van 'Sant. s<:hrijfster van fami- kroost. nicis zal ovcikom(:n, kunnen
li(-- en streekromans. is op 93-jarige bovcndicn een 'bccpcr' hurcn. zod:it
Ieeftiid overledrri. In 1048 dcbuteer- zii ~cwaars(:tiuwd kiinncn wordcn
ds er iets mis gaat. (DNA)
DE NIEUWE AMSTERDAMMER SEPTEMBER 1394 5
(vervolg van de voorpagina)
een aantal fondsen beheerd door
de Europese Unie. Zakenreizigers
kunnen een abonnement nemen
op een serie diskettes met informatie
over de beste luchtverbindingen.
"Travelplan" komt elke
maand met een nieuw schijqe uit,
zodat de informatie altiid vers is.
Een jaarabonnement k& 10.995
A-
~~~~~~-~~ frank (voor de hele wereld) of
6,995 frank (voor Europa). Het
programma geeft alleen informatie.
de echte boekingen moeten
door een reisbureau verricht worden.
Elektronisch (via een computer en een 'modem' dat het
rekentuig aan de t e l e f ~ ~ n - k ~ ~ ~ e l t ì bankieren mag zich
ook in c& stijgende bchigsiehiiig verlieug~n.~ehsrbank
(de oiidc 'Postgiro) loopt. hierbij voorop. n! onhvikkelrle
hct prograninia 'Girorel', dar al jaren op de markt
is en waarvan binnenkort. (:(:n sterk vcrbetcrdc vcrsic zal
verschiincn. ledcre rekeninctioudcr van dc Postbank
kan voÓr zes gulden per maänd toegang krijgen tot dit
systeem. Je krijgt dan software, een eigen toegangsnummer.
wachtwoord en een liist met TAN-nummers.
TAN staat voor trans;~c:t.ic-acccptatic nummer en dat is
t:igt:nliik d(: elckrroriischc tiaiidtckcniiig die de krabbel
o6 de ~overschriivineskaart vervangt. Iedere gebruiker
heeft. zijn cigcn &&kt: set van ~ ~ ~ & m n e r s d i e alleen
bii de comouter bekend zijn. Via de sofhv;ire kan de <;ir(;
tcl-aboiiicc inloggen op-dc conipiiter van de Postbank
en iaiigeven hocvcel hij naar andere rckt:ninghoiidcrs
wil overmaken. I k conmuter wa;igt. dan orri liet 'MNnummer
ter bevestiging. Iemañd die er op onwaarschijnlijke
wijze in geslaagd zou zijn met een vals
nummer en wachtwoord in te logpen, kan dus alleen
maar transacties uitvoeren als hO^(of zij) ovcr de TANlijst
beschikt. En dat. is tamelijk onwaarschijnlijk.
Girotel heeft verschillende voordclcn. 'len ecrstc is
het vccl sneller dan ovcrschrijven met de k;i;irtcn omdat
die niet ccrst heen (:n wccr gestuurd hoeven worden.
Dat geldt natuurlijk vooral vanuit Amerika - inderdaad
is de voniputer ook gcwooii vanuit het buitenland op te
bcllcn. Omdat de transactie via de software helemaal
voorbereid kan worden hoeven de telefoonkosten zelfs
bij internationaal beilen niet al te hoog op te lopen.
Biikomend voordeel is dat Girotel het ook moeeliik .. .
maakt direct elektronisch geld te hoeken n;iar mcnsen
nict een rekening bij andere banken. De ervaring Iccrt.
(advertentie)
I
dat dit aanzienlijk sneller gaat dan wanneer je via een
overschrijvingskaart geld overmaakt naar de giro van de
bank, die het vervolgens naar de begunstigde moet
doorsluizen. Een tweede voordeel is dat de gebruiker
altijd zicht heeft op zijn saldo, zonder het afschift af te
wachten of de klantenservice te bellen. Wederom zal dit
vooral voor mensen in het buitenland van voordeel ziin.
Tenslotte biedt dc sotnvareallerlci niogclijklicden tothet
biihouden win rekvning-overzichten 7odat de eigen
administratie vanzdf hccl ovcrzichteliik wordt. Overigens
valt met Girotel niet alleen geld &er te schrijven,
ie kunt er ook ie spaarrekeningen. ~ersoonliike lening
>n doorlopend "kreaiet mee behëren:
De commerciële banken richtten zich tot voor kort
elektronisch voornameliik OD de zakenwereld. maar ook
zij beginnen d<: p;~ni(:~i~~f:re'rekeninghouder te ontdekken.
I k AHN AMliO hcelt nu "klelxink' (vijf gulden per
mamidl. De Rabobarik \~aagt. tiet eerste Iiallìaur niets
cn vcrvolgcns maar Fen giild& pcr rekening niamid.
Een andere niethode om computers te gcbniiken, in
het algemeen te beschriiven als het reizenor, de "Information
~u~erhighwa~",~houdt in ~ederlande gemoederen
steeds meer bezig. Zoals zo vaak heeft die discussie
een zeker 'Calimero7gehalte ("zij zijn groot en wij zijn
klein en als we niet oppassen missen we de boot"), maar
dat is onterecht. want bijna geen land ter wereld is zo
goed bekabeld als Nederland. Vrijwel iedereen die niet
echt midden op de Hoge Veluwe of achter Emmer
Compascuum woont, krijgt zijn TV-signalen via een
centrale kabeiinstallatie. Een situatie waar Amerikaanse
informatie- en communicatiebedrijven bij zouden likkebaarden.
want de markt voor elektronische informaticvoorziening
ligt daarncc in feite open.
Hct is vcrbazingwckkcnd wat cr in hct kleine landje
allemaal aan informatic beschikbaar is. Dc rnecst
veelomvattcndc dienst. heet. Videotex. Wic eenmaal de
Igr;it is) soliware ticcft. kan via ccii iicgcntal zogenamndc
OCj-tclcli)orilijricn [vcrgclijkbaar nict 900 niimmcrs)
verbinding rriakcn niet dc centrale coniputer. w;iarop
een grotc verschcidcnlicid aan iiiformatiedienstcii
beschikhxar is. I k tarievcii varii.rcii van Iiclcmaal voor
niks tot bijna een gulden pcr niiiiuut. Het goedkoopst is
de inbrmatie waanrail de ovcrticid vindt dat iedere
burger er over moet besctiikkcn - de zogenaamde
Postbus 51 voorlichting. Verschillende postordcrbcdrijven
maken het de klant makkcliik en Cocdkoor> om via
de-computer te bestellen, univekiteitgn zettei er hun
studieprogramma op en wie wil weten hoe hij zijn auto
moet registreren kan ook inloggen op Videotex.
Er zijn ook diensten met minder edele bedoelingen
via Videotex. Hoe hoger de oriis Der minuut. hoe meer
keus er is uit diensten i e ; namen als Angelique,
Denise, Jarretel, Gay Line, Playbox en ga zo maar door.
Wordt lid van de Netherland Club of NY I
Kom gezellig 'n borrel drinken op dinsdag:
onze wekelijkse HAPPY HOUR: 18-21 uur
Bei voor meer informatie: (21 2) 265-6160
Met rode oorties achter de com~uter dÜs.
En dan iser ook nog de bijionder creatieve manier
waarop men in Hriissel de vompiiter gebruikt: om cen
beschriivinl! o~ te slaan van alle 571 kostuum~ics die
Manneken ?is in de loop der eeuwen gekregen heeft.
Ieder kledingstuk wordtverdeeld in ëënvan drie categorieën:
de officiële - geschonken door binnenlandse of
buitenlandse instanties - de folkloristische, die een
cultuurhistorische waarde hebben en alle andere. De
computer zal nu gaan beslissen weke pakjes het
Manneken zal mogen dragen en welke zullen worden
teruggestuurd.
Benno Groeneveld met H m Ikink en Siard Dwarshuis
in Nederland en Paul van Zummeren in België.
DE NIEUWE AMSTERDAMMER SEPTEMBER 1994
Donderdag 8 september
Happy Hour alias Business Card Exchange bij de Generale Bank, New York. Inlichtingen: Belgische Kamer
van Koophandel in New York, (212) 967-9898.
Zondag 11 september 19.00 uur
Eerste bijeenkomst na de zomer van de Gulf Coast Holland Club. 8606 Liffle Road, New Port Richey, Fl.
(813) 863-7214.
Zaterdag 17 september
De 17de 'Rensselaerswijck seminar'. Thema dit jaar: Family History; two branches int0 New Netherland
research. Info bij New Netherland Project, NYSL, CEC 8th floor, Albany, NY 12230. (518) 474-6067.
Zaterdag 17 september van 12.00 tot 13.00 uur
Peter G. Rose, culinair historica, verzorgt een 'private tasting seminar' gebaseerd op haar nieuwste boek
Foods of the Hudson (Overlook Press, 1993). Dit in het kader van een benefiet voor Second Harvest Food
Bank Network, van 12.00 tot 18.00 uur. Lincoln Center. New York, NY.
Zaterdag 17 september vanaf 19.00 uur
Dutch Club Avio presenteert 'South of the border party' met prijzen voor de best-geklede Wjgezel (m/v) en
het best-geklede paar. 1557 West Katella Avenue, Anaheim, CA. (714) 774-2840.
Zaterdag 17 september vanaf 17.30 uur
New Netherland Project Dinner, georganiseerd door de Friends of New Netherland. (Zie kader).
Dinsdag 20 september vanaf 18.00 uur
Vertoning van de 20 minuten durende fim "Holland, the best friend you'll ever make" van de Austraiische
filmmaker Garry Gibson. Netherland Club, 3 West 51 Street. New York, NY. (212) 265-6160.
Vrijdag 23 september 20.00 uur
Chansonnier Frans Bloem treedt op in de Netherland Club met zijn programma You can't dance on wooden
shoes*. 3 West 51 Street, New York. NY. (212) 265-6160 (reserveren noodzakelijk).
Donderdag 29 september 19.00 uur
Vertoning van de 13 minuten durende film 'Saikg' door Hattum Hoving. Een 'cinematografisch gedicht over
wind, water en zeilen'. De Netherland Club, 3 West 51 Street, New York, NY. (212) 265-6160.
Zondag 2 oktober
Fietstocht en picknick georganiseerd door de Nederlandse Vereniging. Aanmelden bij P.O. Box 3 10, Cabin
John. MD 20818. Tel. (301) 365-0673.
Zaterdag 8 oktober
19e iubileum van de Netherlands Society of Northem Caiifomia (NESO), 1651 Fairorchard Avenue, San
JOS;, CA. (408) 264-1387.
NEW NETHERLAND PROJECT DINNER
Op zaterdag 17 september vindt voor het eerst een "fundraising event" plaats ter
begunstiging van het New Netherland Project. Dit project (directeur Dr. Charles
Gehring) legt zich toe op de bestudering van het Nederlandse koloniaal verleden in
Amerika. Zij doet dit o.a. door het in het Engels vertalen van Nederlandse oorsnronkeliike
documenten waardoor dit verleden eindeliik toegankelijk wordt voor niet- -8- - -
(oud)neberlandstalige onderzoekers.
Dit eerste New Netherland Project Dlnner wordt gehouden in het prachtig gelegen
New York State Museum te Albany, zetel van het NNP.
Het programma begint met coctails en hors d'oevres waartijdens Arthur Heydendael
op de piano Nederlandse en internationale melodieën ten gehore zal brengen. Tevens
wordt een New Netherland auiz aesoeeld met vele 'aaniokkeliike ~riizen'. .- ~~ -
det eigenl',ke dlner hëe~ als rhemä: i in ng in Old New Amsreraám" en bestaat uit vier
nnnoen. nevo na door Nederianase I xedren en bonbons. Het menu is samengeste d a- a- , .z- door de voed&lhistorica Peter G. Rose. Na het diner worden er enige toespraken
gehouden onder meer door de directeur van het New Netherland Project Dr. Charles
T. Gehring en de Consul-Generaal der Nederlanden dhr. Tjaco T. van den Hout.
Voor verdere inlichtingen bellen naar Friends of New Netherland. tel. (518) 474-6067.
DE NIEUWE AMSTERDAMMER SEPTEMBER 1994 7
(advenentie)
NEDERLANDSEKALENDERS
Prachtig geïllustreerde kalenders nu in Amerika verkrijgbaar. Zo kunt u bestellen:
Aantal exemplaren
1. Fotokaiender Holland 1995 van Martin Kers -
2. Fotokaiender Landschappen 1995 van Martin Kers
3. Fotokaiender Fryslân (Friesland) 1995 van Martin Kers -
4. Fotokalender De Waddenzee 1995 van Flip de Nooyer
5. Kunstkalender Rijksmuseum Amsterdam 1995 -
Prijs: Slechts $17.95 per kalender plus $3.00 "postage and handling".
Reserveer vandaag nog uw exemplaar(aren1. Als u v661 31 oktober bestelt. krijgt u uw bestelling via UPS
in de tweede helft van november bij u thuis.
Name:
Address:
City/State/Zip:
Check enclosed
- Visa - MasterCard
Card #
Expiration date
Bestelling en betaling aan: Probe International, Inc., 347 Fifth Avenue, New York, NY 10016-5010.
Attn: Arthur Heydendael. Fax: (212) 679-1380. NA 9/94
8 DE NIEUWE AMSTERDAMMER SEPTEMBER 1994
KRONIEK VAN DE
NEDERLANDSE IMMIGRATIE (10)
Eleonore Speckens en onze medewerker Coen Blaauw hebben
de meest saillante gebeurtenissen uit de geschiedenis van de
Nederlanders in Amerika eens op een rijtje gezet.
De komende maanden zullen wij dit werk in afleveringen
afdrukken.
och gingen niet alle Nederlandse immigranten tijdens de beginjaren van de "Grote Trek (1840-1861) naar het midden-
Westen. Sommigen bleven aan de Oostkust waar ze zich in de buurt van eerder geëmigreerde familieleden en verwanten
vestigden. Opkomende industriële centra als Albany, Rochester en Buffalo in de staat New York en Paterson en Passaic in
New Jersey trokken veel nieuwkomers aan. Het feit dat er al -- in enkele gevallen twee eeuwen oude -- Nederlandse
gemeenschappen en kerken bestonden, vormde voor sommige immigranten een aansporing om zich daar te vestigen. Zo
hadden zich bijvoorbeeld bijna honderd vijftig Hollanders in Rochester gevestigd rond 1845 die zich aangetrokken voelden
door de snelle economische groei van de plaats en door de kleine Nederlandse gemeenschap die daar had bestaan sinds het begin van de
eeuw. In 1850 konden de Nederlanders in Rochester zich beroemen op hun eigen protestantse en katholieke kerk. Vanzelfsprekend waren
de Nederlanders die tijdens de "Grote Trek naar Amerika waren gekomen een grote steun voor de golf die na de Burgeroorlog arriveerde.
Natuurlijk kwam het ook voor dat men door toevallige omstandigheden in het Oosten bleef "hangen". Dit was het geval met een
zekere Donner die in 1851 aankwam met vijfendertig andere Nederlandse immigranten met bestemming Chicago. Zijn vrouw werd ziek
in Albany en toen zij voldoende hersteld was, bleek dat "een economische neergang mij deed vrezen dat het moeilijk zou zijn een
betrekking te vinden in het Westen. Nu, 40 jaar later, ben ik nog steeds in Albany met 7 getrouwde kinderen en 24 kleinkinderen", zo
schreef Donner in zijn memoires.
Ook de kleinere gemeenschappen aan de Oostkust vormden een trekpleister voor immigranten v661 de Burgeroorglog. Rond 1840
waren twee Nederlanders, Jan Cappon en Jacob Pynbmok, zo geestdriftig over de landbouwgrond in Wayne County, New York, dat ze
hun familieleden en vrienden aanmoedigden de grote oversteek te wagen. Door deze brieven en mede door de erbarmelijke omstandigheden
in Nederland toentertijd kwamen er een behoorlijk aantal Nederlandse gezinnen over en vestigde zich in Pultneyville en East Williamson
tussen 1841 en 1845. Ook Savville op Long Island en de plaatsjes Clymer en Lancaster in de buurt van Buffalo bleken populair bij
Nederlandse immigranten. . -
Dikwijls bestonden deze kleinegemeenschappen uit Nederlanders die afkomstig waren uit een bepaalde streek. Zo vestigden zich
hoofdzakelijk Zeeuwen in Sayville, Gelderlanders in Clymer en Friezen in Lancaster. Bovendien onderscheidden zij zich op een bepaald
handelseehied: in Savville concentreerden de Zeeuwen zich op de handel in oesters en in Lancaster specialiseerden de Friezen zich in
melkvee& de mive~handel.
Samenvattend kan men stellen dat als gevolg van godsdienstige en
economische factoren het aantal Nederlanders dat naar Amerika emigreerde sterk
steeg in dc twee decenni:~ vóOr de Amcrikannsc Hurgemorlog. I>? meesten
vestigdzn Ach in het Midden-Wcstcri waar ze behalve
de vorige eeuw: armoede, Schamele behuizing, zware &eid en isolement.
Ondanks deze problemen bloeiden de oorspronkelijke nederzettingen en
konden al snel de nieuwkomers niet meer bevatten. Op die manier trokken
sommiee bewoners verder en stichtten zogenaamde dochterkolonies verder naar het
\vestcL
-
I k economische omshiidighcden in Nederland in de twccde helti van de
1Oe eeuw wcnlen er niet bctcr op. De snclle hrvolkingsaanwas in hct nog verre van
~eindustrialiscerdr land hadden werkeloosheid en lage lonen tot gevolg. In de
landbouw werd bet voor de jonge generatie steeds moéilijker om een stuk land en
boerderij te kopen tegen redelijke prijzen. Het wekt dan ook geen verwondering dat
de expansie van de Amerikaanse industrie en de schijnbaar onmetelijke en
goedkope landbouwgronden als een magneet grote aantallen immigranten uit het
arme Nederland bleven aantrekken. Tussen 1860 en 1910 arriveerden er 175.000
Nederlanders. In het recordjaar 1882 werden mim 10.000 immigranten uit
Nederland toegelaten.
Nieuws en informatie over de rijkdommen die de Nieuwe Wereld te
bieden had, bereikten Europa op verschillende manieren, maar het waren vooral
brieven van de emigranten aan de achterblijvers die velen deden besluiten ook de
grote oversteek te wagen. In 1882 meldde het postkantoor van het Nederlandse
dorpje Orange City in Iowa dat er iedere dag wel 20 brieven naar Nederland
werden verstuurd. Dikwijls gingen deze brieven op de plaats van bestemming rond
en werden zelfs in de kranten afgedrukt.
(wordt vervolgd)
(advertentie)
THE EUROPEAN
SPECIALISTS
VERTALINGENTTOLKEN
INSPREKEN VAN FILMS
DESKTOP PUBLISHING
TAALKUNDIG ADVIES
Voor nadere informatie:
Tel.: (212) 768-8409
Pax: (212) 869-7885
DE NIEUWE AMSTERDAMMER SEPTEMBER 1994
Onze correspondent in België, Pad van Zummeren, mijmert
over de veranderingen in zijn Vlaams.
Zijn de dialecten op stenen na dood?
Krantenlezend Vloanderen en Nederland kon er in de =omermaanden
volgend jaar gaat vergaderen over het thema: "In beweging: dialecmërandering
en dialectverlies".
In paginagrote stukken werd ook aan de Vlamingen gevraagd om een
aantal standaardzinnen om te zetten in hun dialect, die zo neer te
schrijven en toe te sturen aan de NSD, die uit die inzendingen dan
gepaste gevolgen gaat trekken.
Ik pik, bij wijze van voorbeeld, uit die studie Mee standaardzinnetjes
die in keurig Nederlands werden voorgeschreven.
Eerste: "Ik zie jullie wel, maar jullie zien mij niet". Wel, ik weet nief
goed hoe ik dat fonetisch in mijn Vlaams dialect zou moeten schrijven,
maar het zou aldus klinken: "ik zin eullie wol, mer geullie zie maai ni",
Nog zo één: "er vloog een vlinder door de lucht en die kwam op mijn
aardbeien zitten': Mooi Nederlands is dar, maar vertaald naar mijn
Vlaams dialect gaar dat echter als volgt: "D'r vloog neflikketeer dêur
de loecht. en dieie kwam oeo m'n erbizieme zitte".
u zal me wellicht niet geloven nu: maar de Nederlanders zijn daarvan
de belangrijkste oorzaak Zeker weten.
Want toen de Belgen in 1830 die Nederlanders d'mit hadden
gegooid, toen wilden de leidende figuren van de jonge staat België, een
Franstalige natie vormen. Het Nederlands was immers de taal van de
gehate bezette,: Het Vlaams leefde alleen nog maar verder in de
dialecten, gehanteerd door het uitschot, door de keuterboerkes en door
het lompenproletariaat. Het Frans daarentegen was de taal van handel
en van nijverheid, van bestuur en van onderwijs. Tot in 1932 kon een
Vlaming in Vlaanderen geen hogere studiën doen in zijn eigen Nederlands.
Langzaam, gelukkig, is dat allemaal inmiddels fors veranderd. Maar
toch is die invloed van het Frans gebleven. Bijvoorbeeld het woord
"jiets". Mijnfiets is geen fiets maar "ne vélo". En mijne vélo heeft geen
stuur; wel "ne gaidon". En om ermee te rijden, duw ik niet op trappers,
maar op '>édals", Remmen doen we met "defrein". Niet zolang geleden
nog maar ben ik erachter gekomen dat "een zjant" ook een velg wordt
genoemd. Wanneer ik '&tfen tuub" had reed ik op mijn z.janten, moet
je weten Het heeft ook lang geduurd voor ik te weten kwam, dat het
woord ventiel stond voor dat dingetje dat wij "soupapeV noemen. En het
voorwiel van mijn vélo heeft nooit in een vork gezeten, maar uitsluitend
en alleen in een 'yourche':
Om eerlijk te zijn: mijn eigen kinderen rijden al enige tijd met een
heuse pets, niet "ne vélo" en ze gebruiken rem en trappers.
Ik wil maar zeggen: Vlaanderen heeft er lang over gedaan om van
onder dat Franstalige juk weg te geraken.
Nederlands correspondent Marc de Koninck schreef deze
"Brief uit Washington D.C." in de rubriek "Taal" in De Stem.
"Thrre wus a lul1 in rlic cnnvrrraiion" brrckerrt dur cr een srilrc war in
Iirr g~sprrk. Ilrr brdrekent dus nicr dur er een on.~ympaih~eke menrcr
Ik zea dat om aan te aeven hoe hachelijk vreemde talen zijn in het
gebruik'~ok het Enge* >q Amerikaans voor ~ederland$s link en
ontzettend moeilijk. al denken we nog zo dat we het onder meer dankzij
al die uren tv-consumptie wel aardig beheersen. Al heel watjaren woon
ik nu in Amerika. Ik spreek hartstikke goed Amerikaans. Maar mijn
Amerikaans blilfr toch nog altijd hartstikke goed van echt te onderscheiden.
Los van het accent, slag ik er in bijna geen enkele zin in om het
zo te zeggen als een echte Amerikaan het ook zou zeggen. Laat staan dat
een Nederlandse vakantieganger in Amerika daar in zou slagen.
Eén en ander viel me weer op tijdens het recente WK-voetbal, toen
hier w vreselijk veel Nederlanders rondliepen. Die zeiden dan: "Can I
pay with my creditcard?" Dat is misschien niet fout, maar dat zeg je nu
eenmaal niet zo. Je zegt: "Can I charge?" Ze zeiden ook: "Where is the
toilet?" Dat moet anders. Het is: "Where is your bathroom?" Of 'keur
restroom". Ze vroegen om 'ptrol': terwijl ze 'kas" (fonetisch gèèz wat
benzine betekent) moesten hebben. Iemand zei: "I lost the neoole who
were with me': tien hij bedoelde: "I lost my ~e~rij~iu?.Zelfs de
eenvoudigste zinnetjes zijn toch eigenlijk nooit goed gezegd in een
vreemde taal.
Toen een ionaen uil Breda een half woordenboek nodir had om aan
de bar bij hei zwembad uit te leggen &t er na de verlenging als het dan
nog gelijkspel zou zijn penaltia genomen zouden worden om te bepalen
wie wereldkampioen zou worden, vatte een toehoorder uit de KS. het
college samen met: "S0 there's gonna be a tiebreaker shootor
het goed te zeggen, toen ze mij op de tribune zonder hoofddeksel in de
gloeiende zon zag zitten en me - een oranje petje aanreikend - iets vroeg
wat klonk als: "Mister; do you want a pet in your her?". Als ik geweest
was wat zij dacht dat ik was, een Amerikaan, dan had ik duidelijk
verstaan of ik misschien een huisdier op mijn hoofddeksel zou willen Ze
bedoelde "cap on my head
Dat doet me er aan denken dat omrekeerd somr ietv wat als
"st&" kan worden aanged&d? En dat angst "angst" (spreek uit engst)
kan zijn? En stoel zowat hetzelfde is als "stool" (een krukje)? "The man
on the stool hm angst of poop on the stoop" is dus heel goed Amerikans
al is het de vraag of een Amerikaan het zo zou zeggen zo de
situatie iich al iou voordoen. . ~~ ~~ ~~
~ e e s i a l echter is wat fout is hartstikke fout en is wat redelijk klinkt
behoorlijk fout en niet zelden genant. Zo vroeg een Hollandse dame aan
de badmeester bij aenoemd zwembad: "Bathmnstei: where can I douche
frst?" De life g&-d viel bijna van zijn trapje. ~odouche is, hoe moet
ik het uitleggen, de fysieke essentie van je vromvelijkheid gmndig uitspoelen.
Wat je bij dit soort internationaal-vocabulaire misverstanden vaak
ziet, is dat degene -zoals in dit geval de badmeester- die het goed
verstaat maar niet goed begrijpt, geneigd is de ander het voordeel te
gunnen van zijn twijfelachtige kennis van vreemde beschavingen.
Misschien, zag ik hem denken, dóén ze dat zo in dat exotische Holland,
dat de naam heeft tegelijk zo proper en zo openhartig te zijn ... Maar hij
was toch opgelucht toen ik ingreep met de uitleg dat mevrouw een
shower wilde nemen voor ze te water ging.
Ik heb eigenlijk ten tijde van hef WKmaar één keer een Nederlander
een perfecte zin Amerikaans horen zeggen. Het was maar één woord,
maar in een context geldt dat geloof ik volgens de taalkundigen ook als
een zin. De context was het moment van het Belgische doelpunt tegen
Nederland. "Shit!': zei Piet naast me. Niet van echt Amerikaans te
onderscheiden.
DE NIEUWE AMSTERDAMMER SEPTEMBER 1994
RESTAURANTBEZOEK
Rcstoran Indoiiesin Nus;inrar;i bt:honrt. tot. d(. sjickcre
Indonesische restaurants. I let. heelt. een ruime eetzaal
met r;ilels die: zo gr
p;irkert:ri. <:(:n klcincr, w;iarschiiriliik 'intiem' cc:not:md
iaaltie en noe een zaal voor diner-dansants. '
1);: ;lire" bi;i;isi.. tic1 gt:liiirlsnivn van ik: gaslm is
besch;i;ifd. de heditining is #~niisloos op hel. ruisen van
de sarnngs na. I)<: obers dragen gebatikie obcr-tiesjcs.
Er h;ingt:n wajang-poppen eri l~atik-kledcri aar1 de
miircn. dc tusst:nschottt:ri dit: d(: divtirst: ruimtrs van
elkaar scheiden zijn vt:rlii(:ht.igd mct houtsnijwerk. I k
verlichtinc is indirect. dus Il;itreiis. Niisantar;~ hcditinr
vooral de-hogere echelons van de omringende kantoorfìats
en de nabijgelegen Verenigde Naties. Gezien
het aantal aanwezige gasten iijkt reserveren voor de
lunch niet echt noodzakelijk.
Als vooraije staat er op de tafel een schaaltje witte
kroeooek waarin we een zeemoie knoflook oroeven. De
rncrihaan her:li het. lorni;i;iidvan Vrij ~èderland en
bicdt. voorgcre(:ht.cn. socpcn <:n 'side dislies' vnrierend
van $3.00 tot S4.50. critrees en Chct's sueeestions"
van $9.00 tot' $15.00. De drie 'vegetariz dishes'
kosten $8.00. Ook vermeldt het menu het Indonesisctie
bier Bintaiig, wat een typisch Aziatist:hf: hicrsrriaak
blijkt. te tiel>bcii, er zit icts gcrrxikts aan met
een eniesiins muffe biismaak.
We bestellen de z$. mini-rijsttafel, een verkorte
lunchversie van de uitgebreidere diner-rijsttafel.
De soep voorafis he& op twee manieren, bovendien
flauw en niet zo interessant. Loempia's horen niet bij
de rijsttafei en dienen apart besteld te worden. Hun
formaat is de helft van een 'normale' loempia, maar
wordt - ter compensatie? - opgediend met een rauwkostmengsel
van wortel, kool. peterselie in een zoetzure
saus. Wie niet aan 'heet eten' gewend is, vindt de
loempia's heet. De regelmatige gebruikers kijken er
niet van OD.
De mitii-tafel wordt gcscrvccrd op een persoonlijk
bord. kant en klaar. Wat janiriicr is want liet leuke van
rijsttafelen is toch dat jc ccri grote hoeveelheid srhxiltjcs
geserveerd krijgt waaruit je zelf je m;~alt.ijd kunt
samenstellen. Onzc gcrechteri liiken nnc hcr meest. op
een veredelde nasi kmes. Rondom e& bereie rii& ,
treKcn me aan: 2 stokjes kipsitc, pindasaus, gelileerde
vis. Ccbakken aubercine. stiikies riiiidvlces en larn cri
in D-aneermeel gebakken k i ~ . ~ De smaak is over het ~~~ ~ ~
algkmeen precies goed. ~ i r t S i s te zout. te zuur. te zoet
of te heet.. Maar dat betekent ook dat de gerechten nier
erg bijzonder of opvallend van smaak zirn. Ais dessert
kiezen we ijs met gebakken banaan, die volgens de
toetjes-expert een 'goede banaan is. niet te zoet'met de
juiste knapperigheid.
De rekening wordt in stijl gepresenteerd in een met
gebatikte stof beklede doos. -
Saiiienvattcnd kmnen wc zeggen dat Nusanrnrn een
reddijk gocd rrirriu biedt regen schappeliikc prijzen in .. . . .
een aangename omgeving. -
Nusantara, Restoran Indonesia, 219 East 44th Street,
New Yorlc, NY. Tek (212) 983-1 91 9. Lunck ma t/m vr,
12-1 5 uur; dinnec ma t/m za, 18-22 uur.
DE NIEUWE AMSTERDAMMER SEPTEMBER 1994
BOEKBESPREKING
Petjoh, Indisch woordenboek
De taalschat van Indische Nederlanders
Fred S. Loen
Uitgeverij Insulinde, Rotterdam, 1994
Indonesië staat volop in de Nederlandse belangstelling.
De roman van Hella Haasse "De heren van de thee"
stond m;iöndcnl;ing op dc bf~st-sellerlijsten. allerlei
schrijvers schrijvm verhalm ovrr hun 'Indische'jt:iigd.
In he1 Volkenkimdie museum te l.eiden ziin hto'c te
zien van het leven Öp Java in de tweede helft van de
19e eeuw, nu ook gebundeld in een boek (Woodbury &
Page Photographers Java, door Steven Wachlin, KïïLV.
1994). En onlangs verscheen van de hand van Fred S.
Loen het boekie Petioh: Indisch woordenboek (de
taalschat van ~ñdischë ~ederlanders).
De schrijver heeft jarenlang allerlei Indische woorden
en uitdrukkingen die hii hoorde oo feesties.
Indische avonden ci;'zclfs bcgrdciiisscii. ge;iotecrd: In
hct voorwoord gccft hij ccn oins(:li~jvirig van tict bcgrip
Indo: mensen van geniciigd blocd dic crri vooroudcr uit
Indië hebben. In Nederland woncn naar schatting zo'n
500.000 mensen die hun mortcls dccls in IndiC viiidcn.
Het is een groep die min of meer geruisloos in de
Nederlandse maatschappij is opgegaan en veel van
haar eigen cultuur heeft losgelaten. Zo ook haar eigen
taal: het Indische Nederlands of Petjoh. Deze taal is
ontstaan uit de noodzaak om mensen met verschillende
fmoederhlen effectief met elkaar te laten communiceren.
H& is een contacttaal of lingua franca,
vergeliikbaar met Creools en Hawaiiaans.
retioh is een Javaans woord bedoeld om mensen te
kleineren of te beledigen. 1let werd gebruikt als schcldwoord
(vlegel. niersniir) en om Indo's ani1 te duiden die
laag op de rriaats(:happcli,jkc ladder stonden. [Ie taal
die zij spraken krccg cvciiccns de status van pctjoti eri
eiiie ook zo heten. Dit steniocl is liet I'etioh eigciiliik
;o& te boven gekomen. a
De schriiver vindt echter dat Petioh met trots de taal
van Indische Nederlanders kan worden genoemd, een
geuzennaam eigenlijk.
Het boekje geeft enige wenken voor de uitspraak en
is opgebouwd als woordenboek. Tot slot geeft het een
lijst van geraadpleegde literatuur.
Netherlands America University League of California Deze lijst wordt voortgezet in het volgende nummer.
C/O Dutch Studies Proaram
CLUBS (vervolg)
Dept. of German, uni; of Caiifornia
Berkeley, CA 94720
(41 5) 642-2941
Netherlands-Amerlcan Association of Minnesota
185 Arboretum Boulevard
Chaska, MN 55068
(61 2) 643-0972
The Netherlands-American Business Assoc. of
Greater Philadelphia (NASA)
1100 Four Penn Center Plaza
Phiiadeiphia. PA 19103
(21 5) 569-5456
The Netherlands-American CultUral CilCle of New
Eng land
Monique A. Luyben
244 Concord Rood
In deze en komende afleveringen publiceert De Nieuwe
Amsterdammer de lijst van Nederlandse, Belgische en
Surinaamse/Antilliaanse clubs in de Verenigde Staten.
Gelieve ons eventuele aanvullingen of veranderingen zo
snel mogelijk te melden.
Lincoln, MA 01 773
161 7) 259-1 353
Oak HarboL OH 43449
(419) 898-7008
Netherlands Society of Philadelphia
860 Briarwood Raad
Newton Square, PA 9073
(215) 353-0844
Netherlands American Medical Society
325 Park Avenue
HuntinQtOn. NY 11743
(516) 271 -3526
Netherlands-Americon Societv of Ohio 1 P.O. Box 536
Gates Miiis, OH 44040
(21 6) 423-0579
Netherlands American Society of Southern
California
23 Coiion Wood Cir.
Rolling Hiiis Estates. CA 90274
(310) 377-1 199
Netherlands Association of South Florida
4353 S.W. 107th Terrace
Miami. FL 331 86
(305) 253-7066
Onjuist adres. Wie weet het goede?
Netherlands Benevolent Society
648 Key Route Bivd.
Aibany, CA 94706
(41 5) 983-5162
Netherlands Social Service Organization -
1662 Palisade Drive
Pacific Paiisades. CA 90272
(31 0) 459-4809
Netherlands Society of Norihern California
256 Diabio Avenue
Mountain View. CA 94043
Niet meer OW dit adres. Waar is men?
(415) 969-5101
Netherlands Soclety of Northwest Ohio
2832 N. Beton-Carroil
(advertentie)
Por Convenient direct service
h.om AMSTERDAM to
North America, die Carribean, and Mexico
AND .....
iiMPle bus mnnections h.om Cologne, Dusseldorf, Domnund, Essen,
lielefeld, and Munster Germanv ....
CALL NOW ....
IN AMSTERDAM AT ........ (31) 206011310
IN GERMANY AT ........ (491 61-7710716
IN THE USA AT ........... (860) 627-8462
DE NIEUWE AMSTERDAMMER SEPTEMBER 1994
DE GOUDEN GIDS
Een lijst met telefoonnummers om bi' de hand te houden.
(Tarieven voor vermelding in de Gouden Gids op aanvraag) ADammertjes
Een mammerfje van max. 30 woorden: $20.00 voor
eenmalige plaatsing; tweemaal voor $35.00.
NEDERLANDSE DOCTORANDUS 11993) met
internationale communicatie-ervaring wil haar
freouente ~rofessionele bezoeken aan NYC omzetten'in
futtime baan binnen Nederlands bedrijf.
Serieus advies en hulp zeer gewaardeerd. Jacqueline:
(212) 627-9658. (m)
RUIME. zonnige kamer te huur in grote flat in
gezellige buurt van Manhattan. Van alle gemak
ken voorzien. 2 min. van subway. Per maand of
per week. ook tijdelijk (bijv. voor logees uit NL).
Tel: (212) 740-1732.
GOEDKOPE ZIEKTEKOSTENVERZEKERING
Nationale Nederlanden en Nuts-Aegon voor
Nederlanders in VS en Am. partner/gezin. Aísl.
tot 60 jr. Bespaar $1000 of meer op premie. 100
% dekking. in VS en NL, z'huis, artsen. med. enz.
Info/brochure: (718) 856-6927 Lobbes Insurance
Consultants. (BB1
NEDERLANDSE L M voor wlw. en kinderen.
Cursussen en privé-lessen. Geschikt voor persoonlijke
en zakelijke interesse. Nu opgeven voor
de herfstcursus. Inlichtingen bij "Dutch inAmenca".
(212) 764-2284.
GEZOCHT: een Nederlander [m/v) die Nederlands
wil spreken met mijn 3-jarige dochter en
mij. Moet in staat zijn naar Middletown, NJ te
komen. Bel (908) 389-8909. (AB)
TE HUUR, tijdelijk of permanent, nwe vleugel
aan oud, koloniaal huis, afgelegen, prachtig uitz..
voor max. 2 pers.. dicht bij Berkshires. 40 min.
vanTanglewood, 30 min. van belangr. ski-gebied.
Perm. huur: $500/mnd, tijd. huur: $800/mnd.
(212) 532-8368.
DE NIEUWE AMSTERDAMMER
Ik neem een abonnement! Ik wil de volgende 10 nummers ontvangen
en sluit daarvoor een cheque in voor $30.00, (internationale
postwissel van $35.00 buiten Noord-Amerika) ten name van "De
Nieuwe Amsterdammer", 54 West 39th Street, New York, NY 10018.
Naam: NL-B-USA
Firma: Beroep:
Adres: Apt.:
Plaats: Staat: Postcode:
Tel: W, 7
(advertentie) (advertentie)
MARTEN VANDERWEXFF
Vice President - Investments
Westchester Financial Center
DE. ILDS ZNC.
11 Martine Avenue, 8th Floor
White Plains, NY 10606
A Taste of Holland
Nieuwe grote winkel en coffeeshop!
Nederlandse delicatessen
Kaas . Haring . Gerookte paling . Kroketten .
Drop . Koffie . Speculaas . Stroopwafels
Indonesische specialiteiten
Ketjap . Kroepoek. Sambal . Atjar tjampoer .
Satésauzen . Specerijen
Souvenirs
Delfts blauw . Aantrekkelijke souvenirs uit
Nederland . CD'S van Heman van Veen
VRAAG ONZE CATALOGUS AAN:
83 Washington Street, South Nonvalk, CT 06854
Tel (203) 838-6161
Maandag Urn zaterdaz 11.00 - 17.00 uur
Design: EURONET COMMUNICATIONS
,@e pfeuive &mderbtrmmer
54 WEST 39TH STREET
SUITE 11 02
NEW YORK, NY 1001 8
(21 2) 764-2284
FIRST CLASS MAIL
U.S. POSTAGE PAID
Permit # 7643
New York, NY 10001
I I
ADDRESS CORRECTION REQUESTED
FIRST CLASS MAIL